Τελικά Πόσο Αντέχουμε να Ακούμε Αλήθειες;

  Υπάρχει ένα λαϊκό γνωμικό που λέει, «Την αλήθεια δεν θα στην πει ο φίλος σου αλλά ο εχθρός σου». Γιατί λοιπόν να συμβαίνει – αν συμβαίνει – αυτό το παράδοξο; Είμαστε άραγε τόσο εθισμένοι στα ψέματα και στα καλά λόγια που δεν αντέχουμε την αλήθεια κατά πρόσωπο ή συμβαίνει κάτι άλλο;

  Ας ξεκινήσουμε από την εξήγηση μιας έννοιας που θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε λίγο καλύτερα τι συμβαίνει. Ο Lecky (1945) ήταν ο πρώτος που άρχισε να αναπτύσσει την έννοια της αυτο-συνέπειας. Σύμφωνα με αυτήν, έχουμε την τάση να θέλουμε να διατηρήσουμε μια συνεπή και σταθερή εικόνα και δομή του εαυτού μας, ασχέτως αν αυτό θα μας προκαλέσει πόνο ή ευχαρίστηση. Αυτό μας οδηγεί σε συμπεριφορές σύμφωνες με την αυτοαντίληψη μας. Δηλαδή η ιδέα του εαυτού μας θα πρέπει να είναι σύμφωνη με την συμπεριφορά μας. Για παράδειγμα, κάποιος που θεωρεί τον εαυτό του έξυπνο θα συμπεριφερθεί με έναν συνεπή τρόπο ως προς αυτό. Μπορεί να συμμετάσχει σε δραστηριότητες νοητικά δύσκολες ή να διαλέξει ένα ανάλογο επάγγελμα που να αναδεικνύει το προσόν του αυτό. Σχόλια από άλλους που δηλώνουν πόσο έξυπνος είναι μπορεί να τα δεχτεί ως αλήθειες σύμφωνες με την αυτοαντίληψή του. Ας πάρουμε όμως ένα διαφορετικό παράδειγμα, κάποιον που θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο και τίμιο ως προς τους άλλους. Αν το άτομο αυτό δράσει κάποια στιγμή με άδικο και ανέντιμο τρόπο, θα βρεθεί σε μια ασυμφωνία ως προς τη συμπεριφορά του και την αντίληψη για τον εαυτό του. Στην περίπτωση αυτή –η οποία μπορεί να συμβεί στον καθένα, να δράσει άδικα ή συμφεροντολογικά – το άτομο βρίσκεται σε μια απειλητική κατάσταση κατα την οποία προσπαθεί να αμυνθεί. Πολλές φορές σε μια διαφωνία ακούμε εκφράσεις όπως «Εγώ είμαι απόλυτα ειλικρινής μαζί σου», « Εσύ φταις για ότι έγινε», «Εγώ δεν το είπα , ή δεν το έκανα αυτό». Πρόκειται για προσπάθειες κατά τις οποίες το άτομο αρνείται να δεχθεί αυτή την ασυμφωνία ως προς την συμπεριφορά του και έτσι οδηγείται σε κάποια ψέματα ως ασπίδα ή προστασία για την αντίληψη του εαυτού του.

  Η ανάληψη της ευθύνης για μια συμπεριφορά που έρχεται σε σύγκρουση με την «καλή εικόνα» του εαυτού μας, είναι μια πολύ πιο δύσκολη διαδικασία, η οποία απειλεί την αυτοεκτίμηση μας, τεστάρει τις αντοχές μας και μας βάζει σε μια διαδικασία ρίσκου κατά πόσο θα είμαστε αγαπητοί από τον εαυτό μας και τους άλλους. Με πιο απλά λόγια, οι αλήθειες είναι για γερά στομάχια! Ένα ψέμα είναι πολύ πιο βολικό. Μια αλήθεια που δεν θέλουμε να ακούσουμε μπορεί να είναι επώδυνη όταν ειπωθεί προκαλώντας έντονο άγχος, απογοήτευση και θύμο. Τα συναισθήματα αυτά μπορεί να γίνουν τόσο έντονα ώστε να παραπλανηθούμε ότι το σημαντικό πρόσωπο που μας  την αποκαλύπτει, δεν μας νοιάζεται ή δεν μας αγαπάει, ενώ απλά μας λέει την αλήθεια!

  Κατά αυτό τον τρόπο, εύκολα ο φίλος μετατρέπεται σε εχθρό και ο εχθρός σε φίλο, όταν είμαστε ψυχικά εύθραυστοι και ευάλωτοι, με μειωμένη ικανότητα να αποδεχτούμε την ματαίωση, τον θυμό και την απογοήτευση από μια απειλητική αλήθεια στις διαπροσωπικές μας σχέσεις είτε συντροφικές είτε συγγενικές είτε φιλικές. Σίγουρα δεν μπορούμε να αντέξουμε όλες τις αλήθειες και ούτε αυτό θα έκανε καλό στην αυτοαντίληψη αλλά και στον αυτοσεβασμό μας. Όμως κάποιες από αυτές είναι ωφέλιμες για την εξέλιξή μας. Η μακροπρόθεσμη ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία μπορεί να μας βοηθήσει στην ψυχική ανθεκτικότητα και αντοχή στις αλήθειες που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε κάθε τόσο στην ζωή μας.