Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ο φόβος της κριτικής.


Ο τρόπος με τον οποίο θα προσεγγίσουμε τον εαυτό μας και έμμεσα θα τον αξιολογήσουμε ξεκινάει από πολύ νωρίς.  Η σχέση που αναπτύσσουμε μέσα από τις πρώιμες εμπειρίες με τον φροντιστή (μητέρα) κατά τη βρεφική ηλικία σχετίζεται με την αίσθηση αξίας του εαυτού μας ή αναξιότητας. Αυτή η αίσθηση ασυνείδητα μεταφέρεται από τη μητέρα στο βρέφος.
Μεγαλώνοντας μαθαίνουμε να αναπτύσσουμε σχέσεις με τους άλλους γύρω μας - ερωτικές, φιλικές, επαγγελματικές - που να επιβεβαιώνουν την αίσθηση που έχουμε για τον εαυτό μας και το τρόπο που τον αξιολογούμε.  Για παράδειγμα μπορεί να συναναστρεφόμαστε ανθρώπους που γίνονται αρκετά χλευαστικοί και υποτιμητικοι, αν έχουμε μεγαλώσει σε ένα αντίστοιχο περιβάλλον όπου δεχόμασταν συχνά αξιολογήσεις για το τι θα πρέπει να κάνουμε ή τι δεν κάναμε. Ασυνείδητα, χωρίς δηλαδή να το πολυκαταλαβαίνουμε, διαλέγουμε ένα αντίστοιχο περιβάλλον να συναναστρεφόμαστε. Αυτό μπορεί λογικά να το αποδώσουμε σε είδος χιούμορ ή σε τρόπο επικοινωνίας, πιστεύοντας ότι δεν σχετίζεται με εμάς. Πολύ συχνά όμως ένα τέτοιο περιβάλλον επιβεβαιώνει την ταυτότητα που έχουμε για τον εαυτό μας, μια αίσθηση χαμηλής αυτοπεποίθησης και αναξιότητας. Όταν από μικρή ηλικία ακούμε το ποσό συχνά κάτι δεν κάναμε σωστά ή σχόλια όπως “είσαι χαζός, βλάκας,  τεμπέλης” μαθαίνουμε να τα ενσωματώνουμε στον εαυτό μας και να εντασσόμαστε σε παρέες και σχέσεις όπου με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα μας κάνουν να νιώθουμε έτσι . Κάτι φαινομενικά παράδοξο αποτελεί το γεγονός ότι και ένα περιβάλλον εντελώς διαφορετικό μπορεί να “ κουμπώσει" πολύ αποτελεσματικά στην αίσθηση που έχουμε για τον εαυτό μας. Ένα φαινομενικά καλό και προστατευτικό περιβάλλον – φίλοι, γνωστοί, σύντροφοι- , που εκ πρώτης δεν μας κινητοποιούν αισθήματα κατωτερότητας η αναξιότητας μπορεί τελικά να λειτουργήσουν ως διαφορετική όψη του ιδίου νομίσματος. Συγκεκριμένα, άνθρωποι ως “ καλοί σαμαρείτες” η ως “σωτήρες” έρχονται να μας υποδείξουν τι είναι το σωστό για εμάς, να μας τονώσουν , να μας ενθαρρύνουν διαρκώς, πιθανώς και για αποφάσεις ζωής που δεν έχουν καθόλου να κάνουν με εμάς, όμως εμείς έχουμε την ανάγκη να μας καθοδηγήσουν και κατά συνέπεια να μας χειριστούν όταν έχουμε διαστρεβλωμένη άποψη του εαυτού και των δυνατοτήτων μας. Τελικά καταλήγουμε να εξαρτώμαστε από φαινομενικά σημαντικούς άλλους που ξέρουν καλύτερα για εμάς, επιβεβαιώνοντας έτσι συναισθήματα αναξιότητας. Μπορεί να νιώθουμε ότι μόνοι δεν είμαστε ικανοί να τα καταφέρουμε , να αδράξουμε τη ζωή και τους δικούς μας στόχους.
Το ερώτημα είναι “Πώς σχετίζεται ο φόβος της κριτικής, όταν τελικά η αρνητική ή η θετική αξιολόγηση είναι αυτή που αναζητούμε στη ζωή μας;” Συγκεκριμένα και στα δυο περιβάλλοντα που περιγράψαμε παραπάνω καταλήγουμε να αποφεύγουμε την άμεση και εποικοδομητική κριτική. Για εμάς πάντα η λέξη κριτική φάνταζε “ καταδίκη “ , “ κατηγορία” ακόμα και πιθανή απόρριψη.. Έτσι, λοιπόν, μπορεί να επιλέξουμε είτε ενα συνεχως επικριτικό και χλευαστικό περιβάλλον ή και ένα ουτοπικό περιβάλλον στο οποίο οι άλλοι φαίνονται ως σωτήρες που δεν καταδικάζουν, δεν απορρίπτουν, παρά μόνο υποστηρίζουν. Και στα δύο περιβάλλοντα τελικά απουσιάζει η ουσιαστική και εποικοδομητική κριτική. Η κριτική εκείνη που δεν θέλουμε να ακούσουμε, που αποφεύγουμε όπως ο διάολος το λιβάνι, εκείνη που θα μας φέρει αντιμέτωπους με τις πλευρές εκείνες του εαυτού μας που αρνούμαστε να δούμε. Συχνά ακούμε εκφράσεις οπως, “ την αλήθεια την μαθαίνεις από τους εχθρούς σου παρά από τους φίλους σου”, που μας δείχνει πόσο δύσκολο είναι να αντιμετωπίσουμε μια ειλικρινή κριτική που θα μας βάλει σε σκέψεις,  θα μας αναστατώσει και θα μας φέρει αντιμέτωπους με τον εαυτό μας. Ένα περιβάλλον υποστηρικτικό και ενθαρρυντικό που ταυτόχρονα ασκεί κριτική είναι ευκολότερα προσέγγισιμο από ανθρώπους που αισθάνονται ότι αξίζουν, ότι τα καταφέρνουν και είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τυχόν δυσκολίες. Πρόκειται για ανθρώπους που αντέχουν την κριτική , την βλέπουν εποικοδομητικά και εξελίσσονται μέσα από αυτήν.
Η αύξηση της αυτοεκτίμησης, της αποδοχής του εαυτού και της κριτικής αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της εξέλιξης μας μέσα από την ψυχοθεραπεία. Όλοι είμαστε ικανοί να υπερβούμε τον “ υποτιμημένο” μας εαυτό, να τον προσεγγίσουμε με ειλικρίνεια, να ακούσουμε τις ανάγκες του και να εισχωρήσουμε σε μια διαδικασία ωρίμανσης και εκτίμησης που πηγάζει από τον ίδιο μας τον εαυτό και λιγότερο από τους γύρω μας, αντέχοντας τελικά την κριτική εκείνη που είναι ικανή να μας απελευθερώσει.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Τελικά Πόσο Αντέχουμε να Ακούμε Αλήθειες;

  Υπάρχει ένα λαϊκό γνωμικό που λέει, «Την αλήθεια δεν θα στην πει ο φίλος σου αλλά ο εχθρός σου». Γιατί λοιπόν να συμβαίνει – αν συμβαίνει – αυτό το παράδοξο; Είμαστε άραγε τόσο εθισμένοι στα ψέματα και στα καλά λόγια που δεν αντέχουμε την αλήθεια κατά πρόσωπο ή συμβαίνει κάτι άλλο;   Ας ξεκινήσουμε από την εξήγηση μιας έννοιας που θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε λίγο καλύτερα τι συμβαίνει. Ο Lecky (1945) ήταν ο πρώτος που άρχισε να αναπτύσσει την έννοια της αυτο-συνέπειας. Σύμφωνα με αυτήν, έχουμε την τάση να θέλουμε να διατηρήσουμε μια συνεπή και σταθερή εικόνα και δομή του εαυτού μας, ασχέτως αν αυτό θα μας προκαλέσει πόνο ή ευχαρίστηση. Αυτό μας οδηγεί σε συμπεριφορές σύμφωνες με την αυτοαντίληψη μας. Δηλαδή η ιδέα του εαυτού μας θα πρέπει να είναι σύμφωνη με την συμπεριφορά μας. Για παράδειγμα, κάποιος που θεωρεί τον εαυτό του έξυπνο θα συμπεριφερθεί με έναν συνεπή τρόπο ως προς αυτό. Μπορεί να συμμετάσχει σε δραστηριότητες νοητικά δύσκολες ή να διαλέξει ένα ...

Η μετάβαση από τον ψεύτικο στον πραγματικό μας εαυτό.

Σύμφωνα με την θεωρία του Jung , ο άνθρωπος παλεύει ανάμεσα σε δυο αντιμαχόμενες δυνάμεις. Πρόκειται για μια πάλη που συμβαίνει ανάμεσα στο πρόσωπο ή αλλιώς την μάσκα που θέλουμε να δείχνουμε στους άλλους, το λεγόμενο «προσωπείο», και στον ιδιωτικό μας εαυτό. Με άλλα λόγια, μιλάμε για έναν ψεύτικο εαυτό που υποκρίνεται και έναν πραγματικό γνήσιο εαυτό. Όλοι μας έχουμε και τους δυο αυτούς εαυτούς και είναι αρκετά χρήσιμοι. Για παράδειγμα, σε μια κοινωνική εκδήλωση μπορεί να χρειαστεί να φορέσουμε αυτό το προσωπείο ώστε να είμαστε πιο ευγενικοί και να υπακούσουμε στους κανόνες της εκδήλωσης. Ομοίως, σε μια εταιρία, θα χρειαστεί να υπακούσουμε στους κανόνες και στις νόρμες της, να δράσουμε διπλωματικά κλπ. Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτό το προσωπείο η αλλιώς ο «υπό όρους» εαυτός μας γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας;   Ένας «υπό όρους» εαυτός, έχει μεγαλώσει και με «υπό όρους» αγάπη. Συχνά, από μικρό το παιδί μαθαίνει να προσκολλάται σε κάποιες συμπεριφορές αλλά όχι σε ...

Συνεχίζεται το Άγχος Αποχωρισμού και στην Ενηλικίωση;

 Το άγχος αποχωρισμού αποτελεί σύμπτωμα το οποίο θεωρείται ότι μπορεί να συμβεί κυρίως στα παιδιά. Συνεχείς έρευνες όμως έχουν δείξει ότι πρόκειται για έντονο άγχος που μπορεί να συνεχιστεί και στην ενηλικίωση.  Αρχικά ας δούμε τι εννοούμε με τον όρο άγχος αποχωρισμού. Πρόκειται για έντονο άγχος και ανησυχία όταν το άτομο επρόκειτο να αποχωριστεί κάποιον με τον οποίο νιώθει προσκολλημένος, όπως για παράδειγμα ένα μικρό παιδί που αποχωρίζεται την μητέρα όταν εκείνη φεύγει για την δουλειά ή ένας ενήλικας που αποχωρίζεται τον ή την σύντροφό του λόγω επαγγελματικού ταξιδιού. Η ανησυχία αυτή μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και στην ιδέα ότι το σημαντικό για εμάς πρόσωπο θα είναι για ένα διάστημα μακριά μας. Το άγχος αποχωρισμού σχετίζεται με σκέψεις καταστροφικές για τον άλλον, όπως ότι μπορεί να πάθει κάτι άσχημο, να τραυματιστεί, να ασθενήσει, ακόμα και να πεθάνει. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται και την δυσκολία να αποχωριστούμε το άλλο άτομο, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο φόβου κ...